2022-2023 оны өвлөөс эхлэн дөрвөн өвөл дараалан унадаг дугуй унасны эцэст унадаг дугуйны араа, гинжний элэгдэл ба засвар, үйлчилгээний талаар гаргасан субьектив дүгнэлтийг хиймэл оюуны тусламжтай хийсэн "хөндлөнгийн" судалгааны дүгнэлттэй харьцуулсан бичвэр танд сонирхолтой л байх болов уу. Эхлээд өөрийн туршлагадаа тулгуурласан хувийн дүгнэлтээ бичнэ. Ингэхдээ өөрийн байрь суурьдаа гадны нөлөө оруулахгүйн тулд бичиж гүйцсэнийхээ дараа "хөндлөнгийн" судалгааны үр дүнг авч үзнэ.
Өвлийн улиралд араа, гинж төчнөөн дахин хурдан элэгддэг гэсэн тодорхой тоо гаргаж чадахгүй байгаа ч элэгдэл илт анзаарагдсан. Эхний жилийн хувьд "муу тоногтой" байснаа сольсон тул элэгдлийг төдийлэн анзаараагүй өнгөрсөн. Харин сүүлийн гурван жилд гинжээ хэд хэдэн удаа харин араа, гинжээ комоор нь нэг удаа сольсон ба яг одоо ч солих гээд шинэ араа, хүрд, гинж захиалан авчихаад байна. Өөрөөр хэлбэл жил тутам араа, хүрд, гинжээ комоор нь сольж байна гэхэд болно. Бас завсар дунд нь гинжний "суналт"-ыг хэмжиж байгаад дангаар нь сольж байлаа. Ерөөсөө жилд хоёр гинж, нэг араа, нэг хүрд "цааш нь харуулдаг" гэсэн үг. Эдгээрээс нэн ялангуяа сүүлийн жилд араа, гинжний элэгдлийг нэлээн хянаж, анзаарлаа. Гэхдээ цэвэрлэгээ, тосолгоо гэх мэтчилэн арчилгааны хувьд өмнөх жилүүдтэй бараг л ижил байсан. Ялгаа гэвэл илүү сайн тос хэрэглэдэг болсон. Тааруухан тос хэрэглэсэн үед гинж дээр зэв тогтоод байх юм билээ. Нэн ялангуяа гадаа хүйтнээс дулаан газар ороход цантах нь ёстой бүхий л гадаргуу болон зааг завсрыг ус чийг болгох тул зэвэрдэг бүхэн аргагүй зэврэх юм билээ. Харин чийгтэй нөхцөлд зориулсан гинжний тос зэвнээс сайн хамгаалж байна. Гэлээ ч ийм тос тоос шороо гэх мэт элдэв бохирдол татахдаа "сайн". Ийм бохирдол нь зэвнээс ялгаагүй хөнөөлтэй мэт санагдсан. Үнэндээ өдөр тутам ажил гэрийн хооронд жийсний дараа гинжээ тэр даруй цэвэрлэж, шинээр тосолно гэж ёстой худлаа. Дугуй унасныхаа дараа араа, гинжээ цэвэрлэж тосол гэдэг зөвлөгөө хаа сайгүй л харагдаж байдаг. Харин өдөр тутам ажил гэрийн хооронд унаж ирэнгүүтээ ингэнэ гэвэл гинжний нагаартай зууралдсаар насыг барах биз. Иймээс элэгдсэн араа, гинжээ өвөлдөө тэр чигт нь зүтгүүлж "дуусгаад" хавартаа сольж байх тактик баримталдаг болоод байгаа л даа.
Нэгэнт гинжний элэгдэл хэмжигчээр хэмжихэд өвлийн цагт гинж илт элэгдээд байгаа тул араа, гинжээ гамнах гэж өөрийгөө зовоолгүй зүгээр л санаа амар жийж дуусгаад шинийг аваад тавьчихсан нь шулуухан юм байна гэж хувьдаа дүгнэх болсон.
Унадаг дугуйны араа, гинж элээгч нэг хүчин зүйл бол өвөлдөө зам дээр цацдаг давс гэдэг нь мэдээж. Давс нь өөрийнхөө хайлуулсан цас, мөсний ус (за сайхан шавхай л байдаг даа)-тай хамт урд дугуйнаас хойш шидэгдэн цацагдахдаа хүрд ба гинж дээр яг буудаг. Нэн ялангуяа Улаанбаатар хот шиг зам нь өвөлжингөө шалчиг балчиг байдаг газарт давснаас шалтгаалсан элэгдэл нь араа, гинжний голыг таслахад чамгүй хувь нэмэр оруулдаг болов уу.
Өвөл унасан дугуйны араа, гинж илт элэгддэг нь ганц миний унадаг дугуй дээр ч бус манай эхнэрийн дугуй дээр бүр тод ажиглагдсан. Зөвхөн дулааны улиралд гэхдээ хангалттай сайн унаж эдэлдэг дугуйных нь гинж өчнөөн жил болоход огт элэгдэж сунаагүй атал бүр сүүлд худалдан авч зөвхөн ажил гэрийн хооронд буюу ойр зуур унадаг дугуйных нь гинж бүр найгүй элэгдэж сунасан байна. Гинжний суналтыг хэмжихдээ бүр ангайсан шүү. Ёстой найгүй элэгдэж, дарвайтлаа сунасан байна. Гэтэл нөгөө дугуйных нь гинж сунаж, араа элэгдэхийг хүлээгээд хүлээгээд ахиц алга. Уг нь элэгдэхээр нь хүрд, шатуныг шинэ комоор сольж сайжруулна даа гээд л байгаа юм. Ингээд элэгдэхийг нь хүлээж цөхрөөд саяхан шууд сольсон.
Нөгөө талаас өвлийн улиралд хотод дугуй унахад араа, гинж хэрхэн элэгддэгийг зөвхөн хувийн туршлага гэлтгүй бусад эх сурвалжаас олж мэдэхийн тулд NotebookLM ашиглан "Bicycle Drivetrain Degradation in Urban Winter Environments" сэдэвтэй судалгаа хийлгэлээ. Сэдэв заахаас бусад бүгдийг NotebookLM өөрөө л хийсэн тул энэ нь "хөндлөнгийн" судалгаа болсон. Ингээд уг судалгааны тайланг англиас монгол руу орчуулахаас өөр ямар ч өөрчлөлтгүйгээр авч үзье.
Хотын өвлийн орчинд унадаг дугуйн дамжуурга ажиллах нь механик, хими болон хүрээлэн буй орчны туйлын хүнд дарамтуудын нэгдэл болдог бөгөөд энэ нь ган эд ангиудын ашиглалтын хугацааг эрс богиносгодог. Хотын бүсэд замын засвар үйлчилгээний өндөр ачаалалтай протоколууд нь мөсжилтийн эсрэг нийлмэл бодисууд болон зүлгүүрийн шинж чанартай (элс, хайрга гэх мэт) материалыг дугуйн замд ихээр бий болгодог нь асуудлыг улам хурцатгадаг. Эдгээр элементүүд нь зөвхөн тус тусдаа нөлөөлөөд зогсохгүй, электрохимийн зэврэлт болон өндөр даралтын зүлгүүрийн элэгдлийг хослуулсан "харилцан хүч нэмэгдүүлэх" (synergistic degradation) задралын процессыг үүсгэдэг. Мэргэжлийн дугуйчид, ажил хэргийн дугуйчид болон парк хариуцсан менежерүүдийн хувьд эдгээр механизмыг ойлгох нь механик ажиллагааны үр ашгийг хэвээр хадгалах, эд ангиудын ноцтой эвдрэлээс урьдчилан сэргийлэх арчилгааны стратегийг боловсруулахад нэн чухал юм.
Хотын өвлийн замын нөхцөл нь хөдөө орон нутаг эсвэл бартаат замын орчноос хавьгүй илүү "харгис" агаар мандал болон гадаргуугийн нөхцөл байдлаар тодорхойлогддог. Хотуудад замын давс, чийг болон зүлгүүрийн шинж чанартай бодисын агууламж нь гудамжны бүтэц болон цас цэвэрлэх техникийн үйл ажиллагаанаас шалтгаалан илүү төвлөрч, идэвхжсэн байдаг. Цас цэвэрлэгч машин замаа чөлөөлөхдөө цас, мөс, давс болон замын хур хог хаягдлын өтгөрүүлсэн холимогийг дугуйчдын зорчдог замын хажуу руу түрж шахдаг. [1] "Өвлийн лаг" гэж нэрлэгддэг энэхүү бодис нь дугуй болон хажуугаар өнгөрөх автомашинуудын дугуйнд идэвхтэй цацагдаж, дамжуурга руу чиглэсэн химийн идэвхт, зүлгүүрийн шинж чанартай шингэний тасралтгүй урсгалыг үүсгэдэг. [2, 3]
Чийг нь эдгээр элэгдэл, задралын процессыг дэмжигч үндсэн хүчин зүйл болдог. Өвлийн улиралд чийг нь зөвхөн бороо хэлбэрээр биш, харин тунадас орж дууссанаас хойш зам дээр удаан хадгалагддаг хайлсан цас, шавар хэлбэрээр оршдог. Энэхүү "замын угаадас" нь ууссан электролитоор (давс) нэн баялаг тул электрохимийн урвал явагдах хүчтэй орчин болдог байна. [4] Түүнчлэн, бага температур нь тосолгооны материал болон чигжээсийн (sealant) физик шинж чанарт шууд нөлөөлдөг. Температур хөлдөх цэг рүү дөхөх болон түүнээс доош орох үед уламжлалт эрдэс тосны зуурамтгай чанар нэмэгддэг. Энэ нь тосолгооны материал гинжний дотор талын нарийн завсруудад нэвчиж чадахгүй "царцах" нөхцөлийг бүрдүүлдэг бөгөөд гадна талаасаа тостой харагдавч гинжний гол болон втулкийн дотоод гадаргууг хамгаалалтгүй үлдээдэг. [2, 5]
Хотын бүс дэх температурын хэлбэлзэл нь хөлдөх болон гэсэх мөчлөгийг үүсгэдэг бөгөөд энэ нь тогтмол хүйтэн байхаас илүү их хор уршигтай байж болно. Унадаг дугуйг гаднах хүйтэн орчноос дулаан байр эсвэл агуулахад оруулах үед гинжний дотор тал, тросс болон холхивчуудын дотор гадаргуу дээр конденсаци үүсдэг. [6] Энэхүү чийг нь дугуйн гадаргуу дээр үлдсэн давстай холилдож, ердийн цэвэрлэгээний үед хүрэхэд хэцүү хэсгүүдэд исэлдэлтийг (зэврэлт) түргэсгэдэг өндөр агууламж бүхий давсны уусмалыг бий болгодог. [3, 7] Дотор араатай бул эсвэл гидравлик тоормосны систем зэрэг эд ангиудын хувьд эдгээр дулааны шилжилтүүд нь чигжээсийн нягт байдалд нөлөөлж, шингэний тэлэлтийг үүсгэснээр чийг нэвтрэх эсвэл даралтын өөрчлөлт гарахад хүргэж, улмаар ажиллагааг нь алдагдуулдаг. [8, 9]
| Орчны хүчин зүйлс | Дамжуургад үзүүлэх физик нөлөө | Дамжуургад үзүүлэх химийн нөлөө |
| Тогтмол тэгээс доош температур | Тосолгооны материалын зуурамтгай чанар нэмэгдэж, чигжээсүүд хөшиж хатуурах | Урвалын хурд саарах боловч "хөлдөх-гэсэх" үеийн эвдрэл үүсэх магадлалтай |
| Хотын замын лаг, шавар | Гинжний нүх сүв, завсрууд руу бохирдол шууд цацагдаж орох | Ууссан электролитуудын (NaCl, CaCl2) өндөр тунтай агууламж |
| Зүлгүүрийн шинж чанартай туслах материалууд | Гинжний гол руу элс, хайрга нэвтрэн орох | Хамгаалалтын исэлдсэн давхаргуудын механик задрал |
| Дулааны мөчлөг (Гэр/Гадаа) | Дотоод хөндий хэсгүүдэд чийг тунах (конденсаци) | Чийглэг орчинд дулаарах үед исэлдэлт (зэврэлт) түргэсэх |
[2, 4, 6, 10]
Хотын унадаг дугуйн гинжинд тулгардаг гол химийн аюул бол хотын захиргаанаас ашигладаг мөс хайлуулагч давс юм. Натрийн хлорид (\(NaCl\)) нь хамгийн түгээмэл бодис боловч олон хотууд одоо бага температурт илүү үр дүнтэй ажилладаг магнийн хлорид (\(MgCl_2\)) эсвэл кальцийн хлорид (\(CaCl_2\)) агуулсан "чийгшүүлсэн" давс эсвэл уусмалыг ашиглаж байна [4, 11]. Эдгээр давснууд нь зүгээр нэг "давслаг" биш бөгөөд усны хөлдөх цэгийг бууруулах, замын барьцалдах чадварыг сайжруулахад зориулагдсан нарийн төвөгтэй химийн боловсруулалт юм. Гэвч тэдгээрийн ган болон хөнгөн цагаанд үзүүлэх нөлөө нь сүйрлийн хэмжээнд байдаг [12].
Унадаг дугуйн гинжний зэврэлт нь электрохимийн процесс юм. Металлын гадаргуу ууссан давс агуулсан усны давхаргаар бүрхэгдэх үед "галваник элемент" (galvanic cell) үүсдэг. Давс нь электролитийн дамжуулах чанарыг нэмэгдүүлж, металлын гадаргуу дээрх анод болон катодын хэсгүүдийн хооронд электронуудыг чөлөөтэй урсах боломжийг олгодог [13]. Үндсэн урвал нь төмрийн (\(Fe\)) исэлдэлтийг хамардаг:
\[Fe \rightarrow Fe^{2+} + 2e^-\]
Хүчилтөрөгч (\(O_2\)) болон ус (\(H_2O\)) байгаа нөхцөлд эдгээр электронууд нь катод дээрх хүчилтөрөгчийн ангижрах үйл явцыг дэмждэг:
\[O_2 + 2H_2O + 4e^- \rightarrow 4OH^-\]
Үүнээс үүссэн \(Fe^{2+}\) ионууд нь \(OH^-\) ионуудтай урвалд орж \(Fe(OH)_2\) үүсгэх бөгөөд энэ нь цаашид \(Fe(OH)_3\) болон исэлдэж, эцэстээ гидратжуулсан төмрийн (III) исэл (\(Fe_2O_3 \cdot nH_2O\)) буюу зэв болдог [13]. Замын давсны хлоридын ионууд (\(Cl^-\)) нь энэ үйл явцад катализаторын үүрэг гүйцэтгэдэг. Тэд ганг хамгаалж байдаг идэвхгүй ислийн давхаргыг нэвтлэх чадвартай тул маш идэмхий бөгөөд хэсэгчилсэн цооролт (pitting corrosion) үүсгэдэг [4]. Цаашилбал, магни болон кальцийн хлоридууд нь гигроскопик (чийг татам) шинж чанартай тул харьцангуй хуурай нөхцөлд ч агаараас чийг татаж, эд анги дээр давс байх хугацаанд зэврэлтийн процессыг тасралтгүй үргэлжлүүлдэг [4, 11].
Мөсжилтийн эсрэг өөр өөр бодисууд дугуйн эд ангиудад янз бүрийн түвшний эрсдэл учруулдаг. Тухайн бүс нутагт ашиглагдаж буй тодорхой химийн бодисуудыг мэдсэнээр арчилгааны стратегийг илүү оновчтой тодорхойлох боломжтой юм.
| Мөс хайлуулагч бодис | Химийн томъёо | Үр дүнтэй температур (C) | Чийг татах чадвар (Hygroscopic) | Зэврэлт үүсгэх магадлал |
| Натрийн хлорид | \(NaCl\) | \(-9^\circ\text{C}\) | Дунд | Суурь түвшин |
| Магнийн хлорид | \(MgCl_2\) | \(-25^\circ\text{C}\) | Өндөр | Өндөр (Цооролт үүсгэх) |
| Кальцийн хлорид | \(CaCl_2\) | \(-29^\circ\text{C}\) | Маш өндөр | Маш өндөр (Экзотермик) |
| Калийн ацетат | \(KC_2H_3O_2\) | \(-59^\circ\text{C}\) | Өндөр | Дунд (Хлоридгүй) |
[4, 11, 12]
Судалгаанаас үзэхэд магнийн хлорид нь зарим төрлийн гангийн богино хугацааны зэврэлтийг саатуулдаг боловч урт хугацаандаа хамгаалалтын бүрхүүл (scale) тогтоход саад учруулдаг байна. Харин кальцийн хлорид нь бүрхүүл тогтох процессыг түргэсгэдэг ч илүү сийрэг, хамгаалалтын чадвар муутай гадаргууг үүсгэдэг. [14] Тасралтгүй хөдөлж байдаг унадаг дугуйн гинжний хувьд ямар ч хамгаалалтын бүрхүүл үүссэн механик аргаар арилж байдаг тул хамгийн идэмхий химийн бодис болох кальцийн хлорид нь материалын алдагдлыг хамгийн хурдан бий болгоно. [14]
Химийн зэврэлт нь металлын бүтцийн бүрэн бүтэн байдал руу халдаж байхад, дамжуургын механик элэгдэлд зүлгүүрийн шинж чанартай жижиг хэсгүүд зонхилох нөлөө үзүүлдэг. Хотын өвлийн гудамжинд мөсөн дээрх барьцалтыг сайжруулахын тулд элс эсвэл нарийн хайргыг ихэвчлэн ашигладаг. [1, 10, 15] Эдгээр жижиг хэсгүүд нь ус болон гинжний тостой холилдоход "зүлгүүрийн зуурмаг" (grinding paste) гэж нэрлэгддэг бодисыг үүсгэдэг. [1, 2, 10] Энэхүү зуурмаг нь үндсэндээ шингэн зүлгүүр бөгөөд хялгасан судасны үйлчлэл (capillary action) болон гинжний холбоосуудын хөдөлгөөнөөр гинжний дотоод механизм руу сорогдон ордог.
Унадаг дугуйн спортод түгээмэл байдаг нэг төөрөгдөл бол гинжний ган хавтангууд нь физикээр сунаж уртасдаг гэх ойлголт юм. Бодит байдал дээр гинж уртсах нь бараг бүхэлдээ гол ба втулкийн (pin-and-bushing) хоорондох элэгдлээс үүдэлтэй байдаг. [16, 17] Орчин үеийн араа солигчид зориулсан гинж нь голуудаар холбогдсон дотор болон гадна холбоосуудаас бүрддэг. Дотор холбоос нь гол дамжин өнгөрөх втулкийг (ихэвчлэн хавтантайгаа нэгдмэл байдаг) агуулдаг. Гинж араан дээгүүр хөдлөх тусам гол нь втулк дотроо эргэлдэж байдаг. [17]
Зүлгүүрийн шинж чанартай элс, шороо энэ завсарт орохдоо зүсэгч багаж шиг ажилладаг. Ийм бохирдолтой үед гол нь втулкийг үрж эргэх бүрдээ гангийн микро түвшний үе давхаргуудыг зүлгэж зайлуулна. [2, 18] Материал элэгдэж алга болох тусам дотоод зай завсар нэмэгдэж, голууд бие биенээсээ улам холдох боломжтой болдог. Ердийн гинжний 110 гаруй холбоос бүр дээр энэхүү элэгдэл үржигдэхэд гинжний нийт урт мэдэгдэхүйц нэмэгддэг бөгөөд үүнийг "алхмын суналт" (pitch elongation) гэж нэрлэдэг. [16, 17]
Гинжний алхам уртсах нь дамжуургын бусад хэсгүүдэд шууд нөлөөлдөг. Арын болон урд араанууд нь гинжтэй яг 0.5 инчийн алхамтай харьцахаар зохион бүтээгдсэн байдаг. [16, 17] Гинж сунах үед түүний роликууд арааны шүдний ховилын ёроолд суухаа больдог. Үүний оронд тэд шүдний профайлын дээд хэсэг рүү шилжиж, дамжуулах хүчийг илүү бага гадаргуу дээр төвлөрүүлдэг. [17] Энэ нь кассет (арын араа) болон урд арааны (хүрд) шүднүүдийг хурдан элэгдэхэд хүргэж, улмаар "акулын сэрвээ" шиг хэлбэртэй болгодог. [16, 19]
| Эд анги | Элэгдлийн механизм | Эвдрэлийн үр дагавар |
| Гинжний гол (Pins) | Зүлгүүрийн зүлгэлт/цооролт (Pitting) | Гинж сунах; тасрах |
| Гинжний ролик (Rollers) | Хажуугийн савлагаа (Slop) болон гадаргуугийн элэгдэл | Араа солилт муудах; дамжуургын дуу чимээ ихсэх [17] |
| Кассетны шүднүүд | Гинжний алхам зөрснөөс үүдэлтэй хэв гажилт | Ачаалалтай үед гинж алгасах [16] |
| Араа солигчны чиглүүлэгч дамар (Pulleys) | Холхивч гацах; шүднүүд нимгэрэх | Эсэргүүцэл нэмэгдэх; дураараа араа солигдох (Ghost shifting) [2, 20] |
| Урд арааны шүднүүд (Хүрд) | "Гинж ороогдох" (Chain suck) болон шүдний профайл нимгэрэх | Зууралт муудах; гинж мултрах [16] |
[2, 16, 17, 19]
Эдгээр асуудлуудыг багасгахын тулд үйлдвэрлэгчид металлургийн янз бүрийн боловсруулалт болон бүрхүүлүүдийг ашигладаг. Эдгээр нь зүлгүүрийн элэгдэлд тэсвэртэй хатуу гадаргуу эсвэл зэврэлтээс хамгаалах химийн хаалт үүсгэх зориулалттай байдаг [21].
Хэрэглэгчдийн урт хугацааны туршилтын үр дүнгээс харахад хотын өвлийн туйлын хүнд нөхцөлд EPT боловсруулалт нь хамгийн практик үнэ цэнийг санал болгодог. Учир нь гадна гадаргуу нь их хэмжээний зүлгүүрт өртсөн ч зэврэлтээс хамгаалах шинж чанараа хадгалсаар байдаг [22].
Тосолгоо нь гинжний элэгдлийн хурдыг хянах боломжтой хамгийн чухал хүчин зүйл юм. Гэсэн хэдий ч хотын өвлийн орчин нь цэвэр байдал, эдэлгээ болон хамгаалалт гэсэн өөр хоорондоо зөрчилдөж буй зорилтуудын дунд буулт хийхийг шаарддаг [25, 26].
Гинжийг халуун лаанд дүрж тослох (immersion waxing) болон өндөр гүйцэтгэлтэй дусаадаг лаанууд нь тэсвэрийн болон өвлийн дугуйчдын дунд ихээхэн түгээмэл болсон. Парафин шиг хатуу төлөвтэй тосолгооны материалыг ашигласнаар гинж гар хүрэхэд "хуурай" хэвээр байх бөгөөд зүлгүүрийн бохирдлыг татдаггүй [20, 26, 28]. Энэ нь элс шороог гинжний бул руу нэвтрүүлэхгүйгээр гадна талд нь үлдээж, амархан арчиж цэвэрлэх боломжийг олгодог [29].
Гэвч өвлийн улиралд лаа ашиглах нь бэрхшээлгүй биш юм. Маш хүйтэн нөхцөлд лаа нь хэврэг болж, үрэлтийг нэмэгдүүлэх эсвэл "хуурайшиж унах" (flaking) аюултай [30, 31]. Түүнчлэн, хэрэв лааны давхарга давстай усанд нэвт цохигдвол доорх ган нь маш хурдан зэвэрч болно. Учир нь лаа нь тосон бүрхүүл шиг "өөрийгөө нөхөх" чадваргүй байдаг [7, 32]. Зарим үйлдвэрлэгчид үүнийг шийдэхийн тулд тэгээс доош хэмд лааг уян хатан байлгах нэмэлтүүд агуулсан бага температурын лааны найрлагуудыг гаргасан байдаг [30].
| Тосолгооны төрөл | 1-р блок (Цэвэр) Элэгдэл | 2-р блок (Хуурай бохирдол) Элэгдэл | 4-р блок (Нойтон бохирдол) Элэгдэл | Нийт ашиглалтын хугацаа (Баримжаа) |
| Гинжийг лаанд дүрэх (Immersion Wax) | 0.0% - 2.0% | Бага | Дунд | 10,000+ км |
| Дээд зэрэглэлийн дусаадаг лаа (High-End Drip Wax) | 2.0% - 5.0% | Бага | Дунд | 5,000 - 8,000 км |
| Silca Synergetic (Тос) | 0.0% | Дунд | Бага (Усны хамгаалалттай) | 5,000 - 7,000 км |
| Стандарт нойтон тос (Standard Wet Lube) | 8.0% - 15.0% | Өндөр | Маш өндөр | 1,000 - 3,000 км |
| Стандарт хуурай тос (Standard Dry Lube) | 10.0%+ | Дунд | Ажиллагаагүй (Угаагдаж арилна) | <500 км (Нойтон нөхцөлд) |
[33, 34, 35]
Өгөгдлөөс харахад Silca Synergetic шиг өндөр гүйцэтгэлтэй нойтон тоснууд нь "онцгой усны хамгаалалттай" бөгөөд усанд бүрэн автсан ч шинж чанараа алддаггүй боловч эцсийн дүндээ хатуу лааны системээс илүү их элс шороо татдаг сул талтай байна [35].
Хотын өвлийн нөхцөлд дамжуургын бүтэц нь ашигласан тодорхой эд ангиудаас илүүтэйгээр насжилтыг тодорхойлох гол хүчин зүйл болдог.
Араа солигч систем нь үндсэндээ задгай механизм юм. Кассет, урд араа болон хөдөлгөөнт чиглүүлэгч дамар нь бүгд байгалийн хүчин зүйлсэд илүү өртөмтгий байдаг. Энэ нь өвлийн улиралд дараах эвдрэлүүдийг үүсгэдэг:
Дотор араатай булууд (Shimano Alfine/Nexus эсвэл Rohloff гэх мэт) нь араа шилжүүлэх механизмыг битүүмжилсэн бүрхүүл дотор байрлуулдаг [8, 36]. Энэ нь хотын өвлийн нөхцөлөөс маш сайн хамгаалдаг. Араанууд нь ихэвчлэн замын давсанд хэзээ ч өртдөггүй тос эсвэл тосолгооны материал дотор ажилладаг [8, 37].
| Булны загвар | Тосолгоо | Диапазон (Range) | Өвлийн найдвартай ажиллагаа | Арчилгаа |
| Shimano Nexus 3/7 | Өтгөн тос (Grease) | 186% - 244% | Дунд (Түгжээ гацах магадлалтай) | Бага (2к км тутамд тослох) |
| Shimano Alfine 8 | Өтгөн тос (Grease) | 307% | Сайн (Бат бөх боловч хүнд) | Бага |
| Shimano Alfine 11 | Тосон ванн (Oil Bath) | 409% | Илүү сайн (Хүйтэнд тос нь урсдаг) | Дунд (Тос солих) |
| Rohloff Speedhub | Тосон ванн (Oil Bath) | 526% | Маш сайн (Өвлийн тусгай тостой) | Жил бүр тос солих |
[8, 39, 40, 41]
Хотын нөхцөлд дугуйгаар зорчиход 3 эсвэл 8 хурдтай дотор араатай бул нь эдэлгээ болон зардлын хамгийн боломжит "алтан дундаж" гэж тооцогддог. Ялангуяа гинжний хайрцаг эсвэл гинжний элэгдлийн асуудлыг бүрэн шийддэг туузан дамжуулга (belt drive)-тай хослуулбал илүү үр дүнтэй [8, 37, 42].
Хотын орчинд дугуйгаа арчлахад зай талбай бага, усны хоолой (шланг) байхгүй, гэр орноо цэвэр байлгах шаардлага зэрэг нь томоохон хүндрэл болдог.
Орон сууцанд амьдардаг хүмүүсийн хувьд усаар шүршиж угаах боломж ховор байдаг тул өвлийн бохирдлыг арилгах дараах аргуудыг боловсруулсан байдаг:
Өвлийн нойтон замаар жийсний дараах эхний 30 минут бол гинжийг хамгаалах хамгийн чухал үе юм. Дугуйг гэр дотор оруулахад чийг ууршиж, ард нь үлдсэн өтгөрүүлсэн давсны уусмал ган эд ангиудыг маш хүчтэйгээр идэж эхэлдэг [1, 7]. Зөвлөмж болгож буй дараалал:
Хамгаалалтын тоноглол суурилуулах нь дамжуургын насжилтыг уртасгах идэвхгүй боловч маш үр дүнтэй арга юм.
Эргэлдэж буй дугуй нь төвөөс зугтах хүчний эрчлүүр шиг ажиллаж, ус болон элс шороог дээш цацдаг. Шаврын хаалтгүй тохиолдолд энэ цацлага дугуйчны нуруу болон хамгийн гол нь урд араа солигч, урд араанууд руу шууд чиглэдэг [50, 51].
Нэг араатай эсвэл IGH-тэй дугуйнуудын хувьд гинжний бүрэн хайрцаг нь өвлийн хамгийн шилдэг хамгаалалт юм. Гинжийг бүрэн хааснаар замын цацлага болон давсны 99%-ийг металлд хүрэхээс сэргийлдэг [8, 54]. Хойд Европын орнуудад ийм хайрцагтай гинжний ашиглалтын хугацаа өвлийн хатуу нөхцөлд ч 10,000−15,000 км хүрдэг бол ил задгай системүүд ердөө 1,000−2,000 км-ийн дараа элэгддэг байна [8].
Өвлийн улирлын хурдацтай элэгдлээс шалтгаалан хотын дугуйчид тоноглолын сонголтондоо эдийн засгийн загвар ашиглах нь элбэг байдаг.
Shimano Ultegra эсвэл Dura-Ace зэрэг өндөр зэрэглэлийн 11-12 араатай системийг бүрэн солиход 500 гаруй ам.долларын зардал гардаг. Ганцхан өвлийн дотор ийм систем бүрэн эвдрэх аюултай. Тиймээс олон мэргэжилтнүүд "Өвлийн хөсөг" (Winter Beater) буюу "Ашиглаад солих" аргыг зөвлөдөг [15, 32, 55]:
| Стратеги | Жилийн бүтээгдэхүүний зардал (Тос/Арчигч) | Жилийн сэлбэгийн зардал (Гинж/Кассет) | Засвар үйлчилгээний цаг (Labor Time) | 5 жилийн нийт зардал |
| Их арчилгаа шаардах лаадах арга (Waxing) | $60 | $30 (1 гинж) | Өндөр | $450 |
| Бага арчилгаатай "Элэгдүүлээд солих" (Thrash) | $15 | $120 (Иж бүрдлээр нь) | Бага | $675 |
| Дотор араатай бул (Internal Gear Hub) | $20 | $15 (1 гинж) | Маш бага | $175 (Дээр нь анхны худалдан авалт) |
[33, 57, 58]
Хотын өвлийн нөхцөлд унадаг дугуйн гинж элэгдэж муудах нь зайлшгүй тохиолдох эмгэнэл биш, харин хүрээлэн буй орчны нөлөөллөөс үүдэлтэй техникийн хувьд урьдчилан таамаглаж болох үр дүн юм. Хотын дугуйчдын хувьд хамгийн үр дүнтэй хамгаалалт бол шат дараалсан арга хэмжээ авах явдал юм. Суурь түвшинд техник хэрэгслийн сонголт, тухайлбал бүрэн бүрхсэн шаврын хаалт болон боломжтой бол дотор араатай бул (IGH) ашиглах нь элэгдлийн хурдыг идэвхгүй хэлбэрээр бууруулах хамгийн том хүчин зүйл болно. Удаах түвшинд зэврэлтэнд тэсвэртэй гинж (EPT боловсруулалттай загварууд гэх мэт) болон өндөр гүйцэтгэлтэй тосолгооны материал (ялангуяа лаа эсвэл Silca Synergetic шиг усны өндөр хамгаалалттай тос) ашиглах нь замын давсны химийн довтолгоо болон хотын элс шорооны механик зүлгэлтийн эсрэг бат бөх хаалтыг бий болгодог.
Эцэст нь, өвлийн дугуйн аяллын хөтөлбөр амжилттай байх эсэх нь засвар үйлчилгээ хийх логистик боломжоос хамаарна. Орон сууцанд амьдардаг хүмүүст тохиромжтой цэвэрлэгээний аргуудыг нэвтрүүлж, замаас ирсэн даруйдаа "арчиж, тослох" протоколыг баримталснаар дугуйчид дамжуургынхаа ажиллагааг хэвээр хадгалж, тоног төхөөрөмжөө байнгын санхүүгийн дарамт биш, харин тээврийн найдвартай хэрэгсэл хэвээр үлдээх боломжтой. Зорилго нь зөвхөн өвлийг давах төдий биш, харин хотын хамгийн хатуу ширүүн нөхцөлд ч унадаг дугуйг өндөр нарийвчлалтай техник хэвээр нь хадгалахад оршино.